Trước bối cảnh chuyển đổi số quốc gia được Đảng ta xác định là đột phá quan trọng trong Chiến lược phát triển đất nước, vai trò của báo chí – truyền thông càng trở nên chiến lược. Tổng Bí thư Tô Lâm, trong cương vị trực tiếp lãnh đạo Ban Chỉ đạo Trung ương về khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nhiều lần khẳng định rằng “Việt Nam không có sự lựa chọn nào khác: phải coi khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu”. Tại Hội nghị toàn quốc về đột phá phát triển khoa học công nghệ – chuyển đổi số quốc gia, Tổng Bí thư cũng quán triệt Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, coi chuyển đổi số là trụ cột để nâng cao hiệu lực hoạt động của Đảng, hệ thống chính trị và quản lý nhà nước.
Chính trong bối cảnh đó, chủ đề “Báo chí chuyển đổi số hướng tới minh bạch – liêm chính – phục vụ nhân dân” trở nên rất thời sự đối với Người làm báo của chi bộ Truyền thông, Ban Tuyên giáo Đảng ủy Tổng công ty Hàng không Việt Nam và Tạp chí Heritage của Vietnam Airlines. Bài viết này sẽ mổ xẻ mối liên hệ giữa tư tưởng Hồ Chí Minh, định hướng mới từ Tổng Bí thư Tô Lâm và thực tiễn chuyển đổi số trong truyền thông – cụ thể qua hoạt động của Vietnam Airlines và Heritage.
1. Chuyển đổi số trong báo chí: cơ hội và thách thức
Cơ hội:
Kênh tiếp cận đa nền tảng (website, mạng xã hội, ứng dụng di động, podcast, video ngắn) giúp đưa thông tin nhanh đến bạn đọc.
Khả năng tương tác cao, dữ liệu người dùng có thể giúp cá nhân hóa nội dung, nâng cao trải nghiệm.
Ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn trong kiểm duyệt, phân tích xu hướng thông tin, dự báo chủ đề dư luận.
Thách thức:
Tin giả, thông tin sai lệch lan truyền nhanh nếu kiểm duyệt không chặt.
Chi phí đầu tư hạ tầng công nghệ, hệ thống bảo mật, quản trị dữ liệu lớn.
Đội ngũ phóng viên, biên tập viên chưa đồng đều về kỹ năng số, dễ lúng túng khi chuyển đổi từ truyền thống sang số.
Yêu cầu về minh bạch – liêm chính: cần công khai nguồn tin, quy trình biên tập, gắn trách nhiệm người làm báo, tránh lợi ích nhóm thao túng thông tin.
Trong bối cảnh công tác xây dựng Đảng, báo chí số còn phải là “lá chắn tư tưởng”, chống lại “diễn biến hòa bình”, “tự diễn biến tự chuyển hóa” – đòi hỏi báo chí phải giữ vững lập trường, giữ được bản sắc cách mạng.
2. Học tập tư tưởng Hồ Chí Minh: minh bạch – liêm chính – phục vụ nhân dân trong thời đại số
Hồ Chí Minh từng dạy rằng báo chí phải “nói cho dân hiểu, làm cho dân tin, vì dân đồng thuận”. Trong thời đại số, lời dạy ấy chuyển hóa thành:
- Minh bạch: công khai nguồn tin, dẫn nguồn, thể hiện bước kiểm duyệt, các phản hồi bạn đọc.
- Liêm chính: tuyệt đối không tiếp tay cho tin sai lệch, tin nhảm, lợi dụng thông tin để trục lợi cá nhân.
- Phục vụ nhân dân: nội dung phải đặt lợi ích cộng đồng lên trước lợi ích cá nhân, phản ánh đúng tâm tư nguyện vọng của người dân, chưa bị chi phối bởi “thị hiếu rẻ tiền” hay áp lực quảng cáo.
Đưa tư tưởng ấy vào báo chí số là thách thức lớn – nhưng cũng là cách để báo chí giữ được uy tín, vai trò lãnh đạo tư tưởng và kết nối sâu hơn với nhân dân.
3. Định hướng từ Tổng Bí thư Tô Lâm: báo chí số trong hệ sinh thái chuyển đổi số quốc gia
Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh chuyển đổi số không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà là “mệnh lệnh của thời đại” để Quốc gia không bị bỏ lại phía sau, đồng thời là nền tảng để xây dựng thể chế minh bạch, quản trị hiệu quả. Trong phát biểu tại Lễ hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia 2025, Tổng Bí thư nói rằng thế giới hiện đang chuyển động với tốc độ chưa từng có của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, yêu cầu quốc gia nào đi trước trong khoa học – công nghệ sẽ nắm lợi thế chiến lược.
Trong bối cảnh đó, báo chí chính là mắt, tai và “cánh tay mềm” của Đảng trong thông tin đại chúng: giúp truyền tải chủ trương, nghi vấn, phản biện, giám sát. Đặc biệt, trong Nghị quyết số 57-NQ/TW (2024) về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Đảng coi chuyển đổi số là công cụ để nâng cao năng lực quản trị, tăng hiệu lực, hiệu quả của hệ thống chính trị – trong đó truyền thông số phải đi đầu.
Do đó, đối với báo chí, định hướng mới là:
- Tự chủ dữ liệu, minh bạch nguồn tin – kiểm duyệt.
- Ứng dụng AI, hệ thống đánh giá nội dung, kiểm soát tin giả.
- Mở dữ liệu thông tin công khai (open data) liên quan chính sách, hoạt động Đảng – Nhà nước – doanh nghiệp (trong phạm vi cho phép) để công chúng giám sát.
- Liên kết báo chí số doanh nghiệp (như truyền thông doanh nghiệp) với báo chí chính thống để tạo mạng lưới thông tin tin cậy, tránh rủi ro “thông tin mảnh vụn”.
4. Liên hệ thực tiễn: Vietnam Airlines & Tạp chí Heritage – minh chứng cho chuyển đổi số báo chí có định hướng
Vietnam Airlines, với Ban Truyền thông và Tạp chí Heritage, là ví dụ điển hình về cách doanh nghiệp nhà nước kết hợp truyền thông số với sứ mệnh văn hóa quốc gia:
- Số hóa và hiện đại hóa truyền thông:
+ Tạp chí Heritage không chỉ là ấn phẩm giấy, mà đã phát triển phiên bản điện tử tích hợp multimedia, mã QR dẫn đến kho dữ liệu số về di sản, nội dung tương tác.
+ Trong bài “Phân tích dữ liệu đang cách mạng hóa ngành hàng không”, Vietnam Airlines khẳng định việc phân tích dữ liệu giúp tối ưu hóa hoạt động, cá nhân hóa dịch vụ, và đạt hiệu quả chi phí lớn.
- Mô hình lan tỏa giá trị văn hóa qua truyền thông số:
+ Vietnam Airlines trong năm 2025 dự kiến khai trương và khai thác lại 15 đường bay quốc tế, bao gồm tuyến Hà Nội – Milan (3 chuyến/tuần) bằng Boeing 787, nhằm mở ra cơ hội lớn trong quảng bá du lịch và giao lưu văn hóa quốc tế.
+ Trong 6 tháng đầu năm 2025, Việt Nam đã đón khoảng 10,7 triệu lượt khách quốc tế, tăng gần 21% so với cùng kỳ năm 2024 – trong đó hơn 85% khách nhập cảnh bằng đường hàng không (khoảng 9,1 triệu lượt). Vietnam Airlines là một trong những hãng dẫn đầu trong vận chuyển quốc tế, đóng góp không nhỏ vào con số này.
+ Theo báo cáo năm 2023, các hãng hàng không Việt Nam đã vận chuyển gần 9 triệu khách quốc tế, chiếm khoảng 44% thị phần quốc tế.
- Tương tác và minh bạch với hành khách:
+ Trung tâm chăm sóc khách hàng – Vietnam Airlines phục vụ 24/7 qua tổng đài 1900 1100; riêng hội viên Lotusmiles có tổng đài riêng 1900 1800.
+ Hệ thống chăm sóc trực tuyến (chatbot NEO), giúp khách hàng tra cứu thông tin chuyến bay, phản hồi ngay lập tức – minh chứng cho áp dụng công nghệ trong truyền thông khách hàng Vietnam Airlines.
Những liên hệ thực tiễn cho thấy Vietnam Airlines + Heritage không chỉ quảng bá văn hóa, di sản mà còn thực hành chuyển đổi số truyền thông theo hướng minh bạch, liêm chính – phục vụ người dân, phục vụ hành khách.
5. Bài học, sáng kiến và kiến nghị
- Bài học rút ra: chuyển đổi số trong báo chí phải đi đôi với bồi dưỡng nhân lực, xây dựng quy trình kiểm duyệt chặt, gắn trách nhiệm rõ ràng cho từng nội dung số.
- Sáng kiến đề xuất:
+ Heritage Plus – tạp chí số đa ngôn ngữ, mở dữ liệu minh bạch các nguồn tư liệu văn hóa, bản đồ di sản tương tác.
+ Trung tâm dữ liệu truyền thông số Vietnam Airlines – liên kết các ấn phẩm, bài viết, hình ảnh, video, thông tin di sản; tạo hệ thống cổng thông tin tin cậy.
+ Hệ thống kiểm duyệt thông minh (AI + chuyên gia logic) để phát hiện tin giả, nội dung xâm hại trước khi xuất bản.
+ Tổ chức chương trình đào tạo liên tục kỹ năng báo chí số và đạo đức nghề nghiệp cho biên tập viên, phóng viên, cộng tác viên.
+ Kết nối báo chí doanh nghiệp với báo chí Đảng – địa phương để chia sẻ nguồn tin, kiểm chứng chéo, hạn chế thông tin mảnh vụn trôi nổi ngoài luồng.
- Kiến nghị với lãnh đạo Đảng & Nhà nước:
+ Hoàn thiện thể chế quản lý truyền thông số, bảo vệ quyền sở hữu dữ liệu, chống tin giả, tạo môi trường an toàn cho báo chí số cách mạng.
+ Hỗ trợ ngân sách – ưu đãi thuế cho các dự án báo chí số mang tính chính thống, phục vụ công chúng.
+ Khuyến khích cơ quan Đảng, Nhà nước, doanh nghiệp nhà nước chủ động đầu tư truyền thông số – minh bạch, công khai thông tin công chúng cho phép trong phạm vi được phép.
Báo chí chuyển đổi số theo hướng minh bạch – liêm chính – phục vụ nhân dân là không thể chậm trễ trong hành trình xây dựng Đảng, bảo vệ nền tảng tư tưởng và kết nối nhân dân. Dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức nghề nghiệp và định hướng chiến lược của Tổng Bí thư Tô Lâm trong chuyển đổi số quốc gia, báo chí cần tiên phong trở thành lực lượng đi đầu trong truyền thông công chúng hiện đại.
Vietnam Airlines và Tạp chí Heritage đã minh chứng sống: vừa bảo tồn văn hóa, lan tỏa giá trị di sản, vừa ứng dụng công nghệ số, tương tác minh bạch với công chúng. Bằng cách tiếp tục đẩy mạnh số hóa, gắn trách nhiệm kiểm duyệt, mở dữ liệu có kiểm soát và hợp tác với báo chí Đảng – địa phương, họ có thể trở thành điển hình báo chí doanh nghiệp số liêm chính, góp phần củng cố niềm tin xã hội, lan tỏa hình ảnh quốc gia.
Khi báo chí số thực sự minh bạch, khi lời nói của Đảng – Nhà nước được tiếp nhận chân thực, phản hồi từ nhân dân được tiếp nhận công khai, thì niềm tin sẽ được khơi dậy, dân chủ được nuôi dưỡng, và sức mạnh mềm quốc gia được gia tăng.
