Châu Á – Điểm sáng mới trên đường đua nhiên liệu hàng không bền vững

Nhiên liệu hàng không bền vững (Sustainable Aviation Fuel – SAF), được tạo ra từ chất thải hoặc nhiên liệu tái tạo, mang đến tiềm năng giảm tới 80% lượng khí thải CO2 so với nhiên liệu truyền thống. Đây được xem là chìa khóa quan trọng để ngành hàng không toàn cầu hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Tuy nhiên, bức tranh SAF toàn cầu trong nửa đầu năm 2025 lại không mấy tích cực. Giữa bối cảnh đó, châu Á nổi lên như một điểm sáng, hứa hẹn trở thành trung tâm nghiên cứu và sản xuất SAF đầy tiềm năng trong tương lai gần.

Nhà sản xuất và hãng hàng không đều chật vật vì SAF

Theo dữ liệu từ Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), sản lượng SAF năm 2025 dự kiến chỉ đạt khoảng 65% so với mục tiêu ban đầu. Điều này đồng nghĩa với việc, so với 2024, sản lượng SAF gần như giậm chân tại chỗ ở mức 1 triệu tấn, chỉ đáp ứng khoảng 0,3% nhu cầu nhiên liệu của các hãng hàng không toàn cầu. IATA chỉ ra nguyên nhân chính là sự thiếu hụt các nhà máy lọc dầu sinh học, hay nói cách khác, chuỗi cung ứng và cơ sở hạ tầng sản xuất SAF chưa phát triển như kỳ vọng.

Đối với các hãng hàng không, việc mở rộng sử dụng SAF vẫn đối mặt với vô vàn thách thức. Nguồn cung hạn chế đẩy giá SAF lên cao gấp 2 đến 5 lần so với nhiên liệu truyền thống. Các hãng hàng không châu Âu đã bày tỏ lo ngại rằng nếu sản lượng không đạt mục tiêu hoặc không có nguồn cung mới đáng kể, mục tiêu SAF 5% vào năm 2030 của khu vực này cần được xem xét điều chỉnh thời hạn một cách hợp lý. Tại châu Á, việc áp dụng tỷ lệ SAF 2% trên các đường bay đến châu Âu từ đầu năm 2025 đã gây ra không ít khó khăn trong cạnh tranh với các hãng hàng không Trung Đông. Nếu như các hãng Trung Đông chỉ phải thu phụ phí SAF cho chặng bay từ Trung Đông đến châu Âu, các hãng châu Á phải chịu một khoản gần gấp đôi cho toàn bộ hành trình dài Á – Âu, dẫn tới sự chênh lệch giá đáng kể mà nguyên nhân chính lại là từ các yếu tố khách quan khó can thiệp.

Những tia hi vọng mới từ châu Á

Ngày 1/5 vừa qua, Japan Airlines (JAL) đã thực hiện chuyến bay đầu tiên sử dụng SAF do tập đoàn Nikki Holdings (JGC Holdings Corporation) của Nhật Bản cung cấp. Trước đó một tháng, Nikki lần đầu tiên đưa vào vận hành dây chuyền sản xuất SAF từ dầu ăn đã qua sử dụng. Nhà máy đặt tại Osaka này có công suất dự kiến lên tới 30 triệu lít/năm.

Tại Hàn Quốc, SK Energy cũng đã khởi động quá trình sản xuất SAF từ tháng 10 năm ngoái và đã có những lô hàng xuất khẩu đầu tiên sang thị trường châu Âu.

EcoCeres, một nhà sản xuất SAF có trụ sở tại Hồng Kông, đang cung cấp đều đặn các đơn hàng cho các hãng hàng không Trung Quốc từ nhà máy ở tỉnh Sơn Đông. Công ty này cũng thông báo kế hoạch đưa vào hoạt động một nhà máy mới tại tỉnh Johor, Malaysia vào nửa cuối năm 2025.

Đông Nam Á được dự báo có thể trở thành trung tâm nghiên cứu và sản xuất SAF của thế giới trong tương lai gần, theo một nghiên cứu mới đây của Boeing. Khu vực này có nguồn cung nguyên liệu sinh khối dồi dào, ước tính có thể đáp ứng tới 12% nhu cầu toàn cầu vào năm 2050. Trong khi đó, các hãng hàng không Đông Nam Á hiện chỉ tiêu thụ khoảng 8% tổng lượng nhiên liệu bay trên thế giới. Nếu xu hướng này không thay đổi đáng kể, Đông Nam Á sẽ trở thành điểm sáng về xuất khẩu ròng SAF khi nguồn cung vượt xa nhu cầu khu vực.

Tại Thái Lan, từ tháng 01/2025, PTT Global Chemical (PTTGC) là công ty đầu tiên có khả năng sản xuất và cung ứng SAF ra thị trường. PTTGC đã công bố kế hoạch nâng công suất sản xuất từ 6 triệu lít/năm lên 24 triệu lít. Đây là một bước tiến quan trọng trong mục tiêu định vị Thái Lan là trung tâm hàng không bền vững của Đông Nam Á và thúc đẩy du lịch xanh.

Tập đoàn dầu khí quốc gia Malaysia, PETRONAS, cũng đã tham gia vào cuộc đua SAF. PETRONAS đã ký kết thỏa thuận hợp tác với các đối tác từ Nhật Bản và Ý để xây dựng nhà máy lọc dầu sinh học đầu tiên tại Malaysia. Hợp đồng được ký vào tháng 12/2024 và dự kiến nhà máy sẽ bắt đầu cung cấp SAF vào năm 2028.

Việt Nam đã có những bước đi đầu tiên trên thị trường nhiên liệu hàng không bền vững. Vào tháng 3 vừa qua, Công ty Cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR), đơn vị quản lý và vận hành Nhà máy Lọc dầu Dung Quất, đã chính thức nhận được chứng nhận ISCC CORSIA và ISCC EU, hai trong ba chứng nhận SAF phổ biến nhất hiện nay. Đến nay, BSR là doanh nghiệp đầu tiên và duy nhất tại Việt Nam đạt được cả hai chứng nhận này, khẳng định chất lượng đạt chuẩn của toàn bộ chuỗi sản xuất SAF, bao gồm phối trộn, sản xuất, lưu trữ và thương mại sản phẩm. Điều này mở ra cơ hội rất lớn cho việc xuất khẩu các sản phẩm lọc hóa dầu của BSR sang thị trường Liên minh châu Âu ngay trong năm nay. Đây cũng là tiền đề quan trọng giúp các hãng hàng không Việt Nam được tiếp cận nguồn SAF trong nước, giúp các hãng giảm đáng kể chi phí nhập khẩu nhiên liệu và sự phụ thuộc vào nguồn cung nước ngoài.

Từ nay đến năm 2050, SAF vẫn là một trong những cơ hội lớn nhất để ngành hàng không chung tay giảm phát thải khí nhà kính. Đối với các quốc gia châu Á, SAF còn mang đến cơ hội xây dựng một ngành công nghiệp mới đầy tiềm năng, có thể tận dụng tối đa nguồn chất thải nông nghiệp làm nguyên liệu đầu vào và mang lại lợi nhuận đáng kể. Theo bà Sharmine Tan, Giám đốc Phát triển Bền vững khu vực Đông Nam Á của Boeing, “Để khai thác tối đa tiềm năng này, các Chính phủ và ngành công nghiệp cần hành động quyết đoán để hài hòa các chính sách phát triển bền vững, đầu tư vào cơ sở hạ tầng và mở rộng quy mô sản xuất tại địa phương, xây dựng một hệ sinh thái SAF khu vực vững mạnh”. Với những động thái đầy hứa hẹn từ khắp châu Á và trên toàn thế giới, tương lai của ngành hàng không bền vững đang dần hé lộ những tia sáng lạc quan, đòi hỏi sự chung tay và hành động quyết liệt từ các bên liên quan để biến tiềm năng thành hiện thực.