[Vietnam Airlines trong tôi là…] Place lag

Hình chữ thập màu vàng trên màn hình dẫn đường của chiếc Airbus A321 là biểu tượng cho vị trí hiện tại của phi cơ. Nó đang lướt qua một dấu hoa thị màu tím có tên ZSPD: máy bay của tôi đang bay ngang qua phi trường Phố Đông, Thượng Hải. 

Chếch hướng 11 giờ là dấu hoa thị RKPC, phi trường của đảo Jeju, Hàn Quốc. RJBB, phi cảng Kansai, Osaka, điểm đến của chúng tôi sáng nay chưa hiện trên màn hình vì còn cách gần 900 dặm, khoảng 1.700km. Đồng hồ độ cao chỉ 32.000 feet, 10 cây số so với mặt đất; đồng hồ tốc độ chỉ M.79, 79% tốc độ âm thanh; và hộp liên lạc đang chỉnh sóng của Shanghai control.

Hôm nay, tôi sẽ ở Osaka. Sáng hôm kia, tôi ăn sáng ở Sài Gòn. Sáng hôm qua tôi mướn xe máy ra Sơn Trà xuống biển và lên núi. Chiều nay tôi sẽ tản bộ ở khu trung tâm Dotonburi, nơi những cao ốc bóng bẩy chung sống hòa nhã với con sông trong trẻo. Ngày mai, nếu không quá mệt sau chặng bay dài về Hà Nội, tôi sẽ đi thăm Hồ Gươm, nếu không thì chỉ ăn tối ở Hồ Tây. Ngày mốt về Sài Gòn.

Tháng này, tôi di chuyển tổng cộng 50.000 cây số, dài hơn một vòng Trái Đất. Tổ tiên của tôi là những nông dân người Việt trồng lúa ở đồng bằng Bắc bộ. Nghĩa là, chỉ một tháng, tôi đã đi nhiều hơn các cụ cả một đời. Trong lịch sử tiến hóa của mình, con người chưa bao giờ dịch chuyển một cách chóng mặt như vậy. 

Cha ông tôi, ngoài quãng đường ra đồng cày cấy, chắc họa hoằn lắm mới bước chân được ra khỏi cổng làng. Còn xưa hơn nữa, con người có thể đã di chuyển nhiều hơn để săn bắt hái lượm, nhưng chắc không quá vài chục cây số quanh bộ lạc của mình.

Bây giờ, mỗi tháng tôi đi hơn một vòng Trái Đất.

Nghề phi công thương mại của tôi nửa thế kỷ trước vẫn chưa hề tồn tại. Có thể vì chưa có đủ các gen thích nghi, nên đôi khi mở mắt dậy ở một căn phòng khác lạ, tôi thấy mình mất phương hướng. 

Trong vài giây, tôi không định hình được mình thật sự đang ở đâu. Nhưng cảm giác mông lung này của tôi nhẹ hơn nhiều so với những đồng nghiệp bay đường dài. Họ kể rằng, đôi khi cái khó nhất của người cứ liên tục đi mây về gió không phải là jet lag – lệch múi giờ, mà là place lag – lệch nơi chốn.

Lệch múi giờ dù gì cũng chỉ làm cho cơ thể mỏi mệt và muốn vượt qua nhanh thì dùng thuốc. Còn lệch nơi chốn luôn làm cho người ta có cảm giác mơ hồ về không gian và trống rỗng về thực tại.

Con người vốn là sinh vật đi bộ trên mặt đất, vừa đi vừa nhìn cảnh vật hai bên, nên trí óc của chúng ta từ lâu đã quen kết nối không gian với thời gian. Phong cảnh ở hai nơi càng giống nhau – vườn nhà và đầu làng – thì chúng càng gần nhau, và thời gian đi lại càng ngắn. 

Ngược lại, phong cảnh ở hai chốn càng khác nhau – biên thùy và kinh đô – thì chúng càng xa nhau, càng tốn nhiều thời gian di chuyển. Ý niệm này ăn sâu vào tâm trí chúng ta, đến nỗi khi mà máy bay phản lực có thể nối hai đầu của thế giới trong vòng chỉ một ngày, thì đâu đó ở phần dưới của não bộ con người vẫn chưa hiểu được.

Tại sao Hà Nội và Mạc Tư Khoa, Paris và Sài Gòn, Đà Nẵng và Osaka trông khác nhau như thế mà lại gần nhau đến vậy? Tại sao mình đã đến nơi cách nhà ngàn dặm quan san này mà trong đầu vẫn nóng hổi những ký ức khi ở nhà? Tại sao người đã tới mà hồn chưa kịp tới?

Cái cảm giác người đã tới mà hồn chưa kịp tới bám theo người ta dai dẳng, và càng di chuyển nhiều thì cảm giác ấy lại càng hỗn loạn, không có thuốc nào chữa được. Người đi bay, vừa mới xong bữa tối, vừa mới ru con ngủ, thì vài giờ sau đã ở trên đầu những ngọn núi ngàn năm tuyết phủ ở Trung Đông.

Vài giờ sau đó nữa, họ đã đáp xuống kinh đô ánh sáng. Ngủ một giấc dậy, họ thấy mình ngồi uống một ly cà phê đối diện với tháp Eiffel. Hai mươi tư giờ sau, họ đi vào một con tàu và vài giờ sau chui ra, họ thấy một thế giới hoàn toàn khác. Đó có thể là nhà, nhưng cũng có thể là một thành phố khác, một khách sạn khác, một chuyến bay khác.

Còn khi đã đi quá nhiều, người ta sẽ thấy, giờ thì không phải mình, mà chính là các khung cảnh, các thành phố mới là những thứ đang di chuyển. Trong một thoáng, họ ngỡ rằng mình đang đứng yên và thế giới đang xoay quanh mình.

Người lênh đênh, hồn chông chênh.

Một tiếng nữa, mặt trời sẽ mọc ở đằng đông. Lúc đó, chúng tôi sẽ giảm độ cao, phi cơ của tôi sẽ đâm qua các tầng mây dày đặc và hạ cánh xuống đường băng 24R ở phi trường Kansai. Chúng tôi sẽ tiễn hành khách xuống rồi ra khỏi sân bay, leo lên xe về khách sạn.

Nhận phòng, tôi sẽ ngủ bù cho một đêm thức trắng. Và khi mở mắt dậy, trong một chốc lát, tôi sẽ tự hỏi một câu hỏi mà tổ tiên tôi có lẽ không bao giờ tự hỏi khi thức giấc.

Đây là đâu?